Leksykon brazylijskiej muzyki rozrywkowej (odc. 3)


Caetano Veloso

Jeden z najważniejszych (jeśli nie najważniejszy) wykonawców brazylijskiej muzyki rozrywkowej, który karierę rozpoczął w latach 60. pod częściowym wpływem młodszej siostry Marii Bethânii, także znanej piosenkarki. Pionier i jeden z największych przedstawicieli nurtu artystycznego zwanego Tropicália, którego muzyczna część była mieszaniną najnowszych wówczas światowych trendów (ruch hippisowski, rock) oraz tradycyjnych brzmień brazylijskich i latynoskich.

Caetano_VelosoBardzo często teksty piosenek Veloso, który nie krył swoich lewicowych przekonań, uderzały w rządzącą dyktaturę wojskową, za co artysta musiał płacić słoną cenę. Poza cenzurowaniem i zakazywaniem odtwarzania jego utworów, został w 1969 roku, wraz ze swoim przyjacielem i muzycznym partnerem Gilberto Gilem, aresztowany, a następnie wydalony z kraju, do którego powrócił dopiero po 3. latach spędzonych w Wielkiej Brytanii. Ta przymusowa emigracja oznaczała koniec Tropikalizmu, ale artysta poszerzył wówczas swój repertuar o piosenki w stylu MPB (Música Popular Brasileira), które przyniosły mu jeszcze większą popularność, a które mniej niepokoiły władze.

W latach 80. stało się o nim i jego muzyce głośno także poza granicami Brazylii. Veloso do dziś wydał ponad 30 albumów, także po angielsku i hiszpańsku.

Rozpoczynająca ten tekst pisosenka Sozinho to jeden z najwięszych przebojów tego artysty. Inne, znane i ważne utwory w jego karierze, to m.in. Sampa, Maluco Beleza, Odara, Cucurrucucu Paloma (z filmu Pedro Almodovara Porozmawiaj z nią), Come As You Are (interpretacja słynnego przeboju Nirvany), czy wreszcie Tropicália i Alegria, Alegria – dwa utwory, które zrewolucjonizowały brazylijską muzykę.

Podczas ceremonii wręczenia Oscarów w 2003 roku Caetano Veloso zaśpiewał w duecie z meksykańską piosenkarką Lilą Downs utwór Burn it Blue z filmu Frida, który był (podobnie jak i piosenka) nominowany do nagrody:

Gilberto Gil

Pisząc o Caetano Veloso nie sposób nie wspomnieć o jego bliskim przyjacielu, muzycznym kompanie, oraz towarzyszu doli i niedoli – Gilberto Gilu. „Brazylijscy John Lennon i Paul McCartney”, jak często się o nich mówi – razem wchodzili w muzyczny świat, razem dokonywali  pierwszych scenicznych podbojów, razem dyktowali nowe artystyczne kierunki i w końcu razem zostali wyrzuceni z kraju za wichrzycielski stosunek do oficjalnej władzy.

(fot. Joi Ito)

(fot. Joi Ito)

Gilberto Gil, rodowity baiano, absolwent kierunku zarządzania, jako jeden z pierwszych muzyków w kraju zaczął adaptować do swoich utworów brzmienia afrykańskie i północnoamerykańskie, oraz jamajskie reggae. Piosenka Domingo no Parque wykonana na festiwalu MPB w 1967 uznana została za jedno ze sztandarowych dzieł Tropikalizmu. Z powodu popularności, hippisowskiemu wizerunkowi i krytykowania władzy, szybko spotkał go ten sam los, co Caetano Veloso – wydalenie z Brazylii. Po powrocie z wygnania w Wielkiej Brytanii, gdzie tworzył po angielsku i występował przed europejską publicznością (m. in. podczas festiwalu na Wyspie Wight (1970) obok takich wykonawców, jak Jimi Hendrix, The Who czy The Doors) założył razem z Veloso, jego siostrą Marią i Galem Costą efemeryczną grupę Doces Bárbaros, której jedyny album pod tym samym tytułem uznawany jest dziś za doskonały, choć w czasie wydania nie przypadł krytykom do gustu. W latach 80. brał także udział – z niemałym sukcesem – w przedstawieniach teatralnych. Pod koniec dekady skłonił się ku polityce zostając radnym swego rodzinnego miasta – Salvadoru. W 2003 prezydent Lula mianował go ministrem kultury, którego funkcję pełnił przez ponad 5 lat.

Oto wspominane Domingo no Parque, piosenka opowiadająca o zbrodni z namiętności:

Inne znane utwoty Gilberto Gila: Vamos Fugir, Aquele Abraço, Estrela, Fé Cega, Faca Amolada (z grupą Doces Barbáros), Expresso 2222, Refazenda, Drão, Esotérico (w duecie z Caetano Veloso), Desde que o Samba é Samba (także z Caetano Veloso).

Kid Abelha

Nowofalowy, poprockowy zespół z Rio de Janeiro powstały przed blisko 30. laty. Grupa, która zaczynała jako kwintet, dziś ma trzech stałych członków, a wśród nich główną postacią jest wokalistka Paula Toller. Dwa lata temu z powodu poświęcenia się muzyków karierom solowym,  Kid Abelha wstrzymali działalność na czas nieokreślony. Ich piosenki to głównie nastrojowe, popowe kawałki. W ciągu ćwierć wieku wylansowali kilkanaście przebojów, a większość ich płyt – także singli – uzyskało w Brazylii status złotych i platynowych. Grupa ma także na swoim koncie dwa występy w Rock in Rio ’85 oraz 2001.

Chyba najbardziej znanym utworem zespołu jest Como Eu Quero z debiutanckiego, wydanego w 1984 roku albumu Seu Espião. Mimo, że to miłosny kawałek, ówczesna dyktatura wojskowa nie omieszkała go ocenzurować jako zbytwyemancypowany. Mimo nałożonych przez władzę ograniczeń w dostępie do mediów, utwór stał się z dnia na dzień hitem. Tu w wykonaniu akustycznym:

Inne przeboje Kid Abelha: No Seu Lugar, Grand’ Hotel, Lágrimas e Chuva.

Gabriel o Pensador

(fot. Ana Nascimento/ABr)

(fot. Ana Nascimento/ABr)

Pochodzący z Rio de Janeiro Gabriel Myśliciel był jednym z pierwszych białych raperów liczących się na brazylijskiej scenie. W przeciwieństwie do większości kolegów po fachu wywodzących się z biednych favelas, Gabriel wychował się w rodzinie reprezentującej klasę średnią (syn znanej dziennikarki, absolwent studiów wyższych), za co często był przez nich krytykowany jako nierozumiejący Czarnych, ich roli w społeczeństwie, oraz samego rapu i hip hopu.

Swoim pierwszym albumem pt. Gabriel o Pensador, wydanym w 1993 r., szybko znalazł się w centrum uwagi, mocno krytykując ówczesne władze, oraz wszelkie negatywne strony brazylijskiego społeczeństwa. Natychmiast także zaczęto cenzurować jego utwory jako zbyt dosadne i kontrowersyjne. Do dziś Gabriel o Pensador wydał 7 studyjnych albumów, a każdym z nich coraz mocniej (mimo częstego uciekania w pop) pieczętuje swoją przodującą pozycję na relatywnie dość wąskiej brazylijskiej scenie hiphopowej.

Gabriel o Pensador i Cachimbo da Paz (Fajka pokoju), czyli wieczna dyskusja o legalizacji marihuany:

Inne utwory rapera: LôraBúrra, 2345meia78, Astronauta, Racismo é Burrice, Retrato de um Playboy (Juventude Perdida).

Jorge Ben Jor

Występujący od bez mała 50. lat na scenie Jorge, jako młody chłopiec – jak wielu Brazylijczyków – chciał być piłkarzem (trenował nawet w trampkarzach słynnego Flamengo). Jednak gdy w wieku 13. lat dostał swoje pierwsze pandeiro (instrument powszechny w sambie, przypomina nasz tamburyn), wiedział już, że jednak będzie muzykiem. Jego twórczość to mieszanina przeróżnych stylów – od typowo brazylijskich, przez rockowe, funkowe, afrykańskie, aż do hiphopowych. Przygodę z muzyką zaczął od samby, bossy novy i klasycznego rockendrola, ale w latach 70. jego twórczość poszła w stronę bardziej awangardową i ezoteryczną.

(fot. Natalia Bezerra)

(fot. Natalia Bezerra)

Jorge Jor (pod koniec lat 80. rozszerzył pseudonim sceniczny do Jorge Ben Jor) stał się z czasem popularny także poza granicami kraju, szczególnie w Stanach Zjednoczonych. Refren jego piosenki Mas Que Nada, napisanej w 1963 roku, jest doskonale rozpoznawany w świecie muzyki rozrywkowej. Utwór był wykonywany m. in. przez Ellę Fitzgerald, a ostatnio także przez Sergio Mendesa i Black Eyed Peas. W 1979 artysta wygrał proces o bezprawne użycie fragmentu jego piosenki Taj Mahal przez Roda Stewarta w jego wielkim hicie Da Ya Think I’m Sexy?

Jorge Ben Jor i Mas Que Nada:

Inne znane utwory piosenkarza: Umbabarauma (Ponta de Lança Africano), Chove Chuva, O Telefone, País Tropical, Fio Maravilha (z Gilberto Gilem), Taj Mahal.


Forró

Na zakończenie dzisiejszego odcinka leksykonu nie kolejny artysta, ale muzyczny gatunek.  Forró to, pochodzący z brazylijskiego nordeste, jeden z najpopularniejszych w tym kraju stylów muzycznych. Pod tym pojęciem rozumie się także taniec, oraz lokal/miejsce, gdzie wykonuje się ten ten typ muzyki.

W forró można łatwo doszukać się elementów holenderskich (Pernambuco w XVII wieku było pod dominacją niderlandzką), portugalskich, oraz innych europejskich. W latach 50. XX wieku, dzięki migracjom mieszkańców nordeste na południe kraju, styl ten stał się popularny w całej Brazylii. Tradycyjnie, muzyka wykonywana jest przez tercet (akordeon, zabumba (bęben) i trójkąt).

Najpopularniejszym artystą forró był Luiz Gonzaga:

Zainteresowanym forró polecam też stronę Radia Forrozão, które specjalizuje się tym gatunku. Z kolei tutaj można obejrzeć taniec (w trzech odmianach), a tutaj nauczyć się podstawowych kroków forró. Powodzenia! 🙂

C.D.N.

Prześlij dalej:

Jedna reakcja na "Leksykon brazylijskiej muzyki rozrywkowej (odc. 3)"

  1. Andrzej Kaszubski  06/06/2014 o 08:01

    Fantastyczny cykl! Czy jest jakaś szansa, aby autor go kontynuował? Mundial mógłby być dobrym pretekstem, jeśli pretekstu trzeba!

    Odpowiedz

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.