Ekshumują Pablo Nerudę


Czy Pablo Neruda, chilijski poeta i dyplomata, laureat literackiej nagrody Nobla, został zamordowany przez reżim gen. Pinocheta? Odpowiedzieć ma na to, zarządzona właśnie przez sąd w Santiago de Chile, ekshumacja.

Oficjalnie, Pablo Neruda zmarł 23 sierpnia 1973 r. w klinice Santa Sofía w Santiago, z powodu raka prostaty, z którym się zmagał już od dłuższego czasu. To zresztą właśnie z powodu tej choroby, w lutym tego samego roku, zrezygnował ze stanowiska ambasadora Chile w Paryżu.

Stan jego zdrowia gwałtownie pogorszył się 19 września – czyli w 8 dni po zamachu stanu przeprowadzonym przez gen. Pinocheta – i wtedy przewieziono 69-letniego poetę z jego rezydencji w Isla Negra do stołecznego szpitala. Zmarł w nim 4 dni później.

Pablo Neruda (1904-1973)

Pablo Neruda (1904-1973)

Takiej wersji zdarzeń nikt nie poddawał w wątpliwość do roku 2011, kiedy to meksykański tygodnik Proceso opublikował wywiad z Manuelem Arayą, szoferem i ochroniarzem Pablo Nerudy w ostatnich miesiącach jego życia. Araya twierdzi w nim, że laureat Nobla został zamodowany: –Do szpitalnego pokoju wszedł jakiś nieznany lekarz i zrobił Nerudzie zastrzyk w brzuch. Od tego momentu zaczął on czuć się gorzej i po kilku godzinach zmarł.

Zdaniem byłego kierowcy, Pablo Neruda – choć zmagał się z rakiem – nie był wcale w złej formie. A owe nagłe pogorszenie stanu zdrowia 19 września było sfingowane. Araya twierdzi, że chodziło jedynie o przewiezienie Nerudy do Santiago skąd, 25 września, miał odlecieć do Meksyku – prezydent tego kraju, Luis Echeverría, zgodził się bowiem udzielić poecie azylu.

W wersję kierowcy nie wierzą jednak szefowie Fundacji Pablo Nerudy, która opiekuje się dziedzictwem pozostawionym przez poetę i prowadzi m.in. muzea w trzech rezydencjach jakie posiadał on w Chile: La Chascona w Santiago, La Sebastiana w Valparaiso i w Isla Negra. Przypominają, że okoliczności śmierci Noblisty nie poddawali w wątpliwość ani wdowa po nim – Matilde Urrutia, ani autor jego biografii – Volodia Teitelboim.

Pablo Neruda (po lewej) z prezydentem Chile, Salvadorem Allende, który mianował go ambasadorem w Paryżu.

Pablo Neruda (po prawej) z prezydentem Chile, Salvadorem Allende, który mianował go ambasadorem w Paryżu. (fot.: Fundación Pablo Neruda)

Mimo to Komunistyczna Partia Chile, której Pablo Neruda był prominentnym działaczem, 6 grudnia 2011 r. oficjalnie zwróciła się do sądu w Santiago o weryfikację wersji szofera. Komunistyczni działacze w swym pozwie przypomnieli sprawę śmierci Eduardo Frei Montalvy, byłego chadeckiego prezydenta Chile (1964-1970) i marszałka, rozwiązanego przez gen. Pinocheta we wrześniu 1973 r., chilijskiego Senatu.

Eduardo Frei Montalva, który na początku lat 80-tych minionego wieku uważany był za jednego z najbardziej widocznych przywódców opozycji wobec pinochetowskiego reżimu, w styczniu 1982 r. trafił do szpitala na prostą operację przepukliny. I tuz po niej, oficjalnie w efekcie szoku septycznego, zmarł. Jednak, w wyniku przeprowadzonej w 2006 r. ekshumacji szczątków byłego prezydenta, odkryto w nich ślady iperytu siarkowego i talu – substancji silnie trujących. Przeprowadzone śledztwo wykazało też, że lekarze operujący wówczas Freia Montalvę byli agentami DINA, tajnej politycznej policji Pinocheta, która ma na swoim koncie wiele zabójstw przeciwników generała. Prowadzący sprawę Montalvy sędzia Alejandro Madrid w 2009 r. uznał oficjalnie, że były prezydent został, w trakcie operacji, zatruty.

Dla sprawy Pablo Nerudy nie bez znaczenia jest też fakt, że Frei Montalva został zabity w szpitalu Santa Sofía, czyli tym samym w którym – 9 lat wcześniej – umarł poeta.

Isla Negra - Pablo Neruda

Dom Nerudy w Isla Negra. W jego ogrodzie jest on obecnie pochowany (fot.: Fundación Pablo Neruda)

Czy śmierć Nerudy była konsekwencją raka, czy może jednak śmiertelnego zastrzyku?

Sędzia Mario Carroza, który właśnie wydał decyzję o ekshumacji Noblisty, ma nadzieję że badania toksykologiczne szczątków pozwolą rozwiać wątpliwości. I to mimo, że niektórzy specjaliści obawiają się, że ich stan może uniemożliwić przeprowadzenie analiz. Neruda jest bowiem pochowany – wraz ze swoją ostatnią, zmarłą w 1985 r., żoną – tuż przy swym dawnym domu w Isla Negra, nad samym brzegiem Oceanu Spokojnego. Wilgoć, tymczasem, nie sprzyja konserwacji zwłok. –Jeśli możemy zrobić coś co pozwoli rozwiać wątpliwości, to mamy obowiązek spróbować to zrobić.- tłumaczy jednak sędzia Carroza.

Data planowanej ekshumacji nie została jeszcze wyznaczona.

Tak czy inaczej, zwłoki Nerudy wyjmowane z grobu będą po raz drugi. Poeta pochowany został pierwotnie w bardzo skromnym grobie na Cementerio General, największej nekropolii chilijskiej stolicy. W 1992 r., czyli w dwa lata po powrocie demokracji, dokonano pierwszej ekshumacji – trumna z jego ciałem została wystawiona w Salonie Honorowym w dawnym budynku Kongresu Narodowego w Santiago, a następnie – z państwowymi honorami – przeniesiona na teren tworzonego wówczas muzeum w Isla Negra.

Pablo Neruda tak naprawdę nazywał się Ricardo Eliécer Neftalí Reyes Basoalto i urodził się 12 czerwca 1904 r. Pseudonimu zaczął używać w wieku 17 lat, gdy zaczęto publikować jego pierwsze wiersze. Zrobił to, jak sam później przyznał, aby oszczędzić wstydu ojcu – robotnikowi kolejowemu – któremu nie podobało się, że syn staje się poetą. Neruda, choć szybko spotkał się z uznaniem krytyków i już w wieku 20 lat świętował pierwsze duże sukcesy wydawnicze, był także zawodowym dyplomatą. Pracę dla chilijskiego ministerstwa spraw zagranicznych rozpoczął tuż po zakończeniu studiów na wydziale języka francuskiego, wówczas jeszcze będącego standardem w światowej dyplomacji. Jego dyplomatyczna kariera wiodła przez placówki m.in. w Rangunie, na Sri Lance, w Singapurze, Buenos Aires, Barcelonie, Madrycie, Paryżu i Meksyku.
Do kraju wrócił w 1943 r. już z famą najczęściej tłumaczonego na obce języki poety hiszpańskojęzycznego. Równocześnie coraz bardziej angażuje się w chilijskie życie polityczne. W 1945 r. zostaje wybrany na senatora i formalnie przystępuje do Partii Komunistycznej. Dość szybko wchodzi jednak w ideologiczny konflikt z wybranym rok później na fotel prezydenta (i początkowo cieszącym się poparciem komunistów) Gabrielem Gonzálezem Videlą. Poecie nie podoba się m.in. że prezydent notorycznie wysyła policję do tłumienia coraz częstszych strajków. Gdy w 1948 r. prezydent delegalizuje Partię Komunistyczną, Neruda staje się najgłośniejszym z jego krytyków, oskarżając go m.in. o sympatie prohitlerowskie w czasie II wojny światowej i publicznie nazywając „szczurem”, a także pisząc do zagranicznych gazet o „kryzysie demokratycznym” w swoim kraju. Kończy się to tym, że rząd domaga się pozbawienia Nerudy immunitetu, oraz aresztowania go. Poeta początkowo się ukrywa, a następnie ucieka z Chile.
Pod fałszywym nazwiskiem, w 1950 r. Neruda przedostaje się do Paryża, gdzie m.in. Pablo Picasso pomaga mu w wyjściu z „podziemia” i zalegalizowaniu pobytu. Niemal natychmiast staje się ulubieńcem europejskiej lewicy, oraz rządów państw bloku sowieckiego. Zostaje członkiem prezydium II Światowego Kongresu Pokoju obradującgo w Warszawie.
W 1952 dowiaduje się, że nie jest już poszukiwany przez władze w Chile i wraca do kraju. Rok później otrzymuje od władz ZSRR  Międzynarodową Nagrodę Stalinowską „Za umocnienie pokoju między narodami”. W 1954 ukazuje się tomik Las uvas y el viento w którym znajduje się m.in. elegia do Stalina.
Jego talent poetycki uznają jednak nawet najbardziej zagorzali polityczni przeciwnicy. Zostaje m.in. honorowym członkiem prestiżowej Chilijskiej Akademii Języka, a Uniwersyetet w Oksfordzie wyróżnia go tytułem doktora honoris causa.
W 1969 r. Komunistyczna Partia Chile wybiera Pablo Nerudę na kandydata do prezydentury. Poeta rezygnuje jednak z nominacji na rzecz reprezentującego szerszą lewicową koalicję lekarza Salvadora Allende, który wybory wygrywa. Allende, rok później, mianuje Nerudę ambasadorem Chile w Paryżu.
Najbardziej prestiżową nagrodę, literackiego Nobla, Pablo Neruda otrzymuje w 1971 r. „Za poezję, która swą siłą nadała życie przeznaczeniu i marzeniom całego kontynentu” – napisali członkowie Akademii Szwedzkiej w uzasadnieniu.
Po raz ostatni Pablo Neruda pokazuje się publicznie 5 grudnia 1972, gdy na Stadionie Narodowym w Santiago odbywa się wielka impreza ku jego czci. Na placówkę do Paryża już jednak nie wraca i w lutym 1973 oficjalnie składa rezygnację z funkcji ambasadora „ze względów zdrowotnych”.
Tuż po jego śmierci żołnierze Pinocheta przeprowadzają kolejną już rewizję w jego rezydencjach, paląc tym razem znaczną jego część jego księgozbiorów…

Prześlij dalej:

About Tomasz Surdel

Dziennikarz i fotograf. Pracuje, bądź pracował dla tak różnych mediów jak Gazeta Wyborcza, TVP, TVN24, Canal+, RMF FM, EFE, Associated Press, Universal, Le Temps, Le Matin, GPD, snowBoard, PR Week. Teoretycznie mieszka w Buenos Aires, ale dość trudno go tam zastać. Prowadzi bloga Sur del Sur.

W sieci:

Na Twitterze Na Google+ Inne teksty na tierralatina.pl Strona internetowa

Jedna reakcja na "Ekshumują Pablo Nerudę"

  1. latinbrand  10/02/2013 o 18:55

    To chyba Jorge Luis Borges powiedział o nim: „Potworny facet, ale wspaniały poeta”.
    Osobiście nie przepadam za jego poezją społecznie zaangażowaną, ale poematy miłosne ma bezkonkurencyjne.

    Odpowiedz

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.